To pytanie może brzmieć prowokacyjnie.
Bo przecież pogrzeb powinien być prawdziwy. Powinien opowiadać o człowieku takim, jakim był.

Ale co zrobić, kiedy prawda o czyimś życiu nie jest piękna?

Kiedy rodzina opowiada o trudnych relacjach, latach milczenia, rozczarowaniach albo o tym, że zmarły nie był dla swoich bliskich takim człowiekiem, jakiego chcielibyśmy dziś pokazać innym?

Czy podczas pogrzebu trzeba powiedzieć wszystko?

Nie.

I właśnie o tym chciałabym tutaj opowiedzieć.

Laudacja nie jest aktem kanonizacji.

W przygotowaniu ceremonii pogrzebowej bardzo łatwo wpaść w schemat.

„Był wspaniałym mężem.” „Była cudowną mamą.” „Był kochanym ojcem i dziadkiem.” „Zawsze można było na niego liczyć.”

Takie słowa czasami są prawdziwe, ale życie nie zawsze jest tak proste.

Nie każdy zmarły był człowiekiem bez wad. Nie każda relacja była bliska. Nie każda rodzina ma wyłącznie dobre wspomnienia.

Czasami podczas rozmowy słyszę historie, które pokazują człowieka z zupełnie innej strony.

I wtedy pojawia się najważniejsze pytanie:

Jak napisać laudację, która będzie prawdziwa, ale jednocześnie nie zrani tych, którzy przyszli się pożegnać?

Bo moim zadaniem nie jest stworzenie pięknej legendy o zmarłym, i nie jest nim również publiczne rozliczanie jego życia. Pomiędzy tymi dwoma skrajnościami jest miejsce na prawdziwe pożegnanie.

Nie wszystko, co jest prawdą, powinno zostać wypowiedziane.

To jedna z najważniejszych rzeczy, których nauczyła mnie praca z rodzinami.

Podczas rozmowy czesto padają słowa, które są bardzo ważne dla zrozumienia historii człowieka, ale nigdy nie powinny znaleźć się w laudacji.

Nie dlatego, że trzeba coś ukrywać, ale dlatego, że rozmowa z mistrzem ceremonii jest czymś innym niż publiczne wystąpienie podczas pogrzebu.

Rodzina potrzebuje czasem powiedzieć: „Nie byliśmy blisko.” „Przez wiele lat nie mieliśmy kontaktu.” „Było między nami trudno.” „Nie potrafię powiedzieć, że był dobrym ojcem.” „Mam do niego żal.”,  a ja nie jestem od tego, żeby te słowa oceniać.

Moim zadaniem jest zastanowić się, co z tej historii powinno zostać przekazane uczestnikom ceremonii, a co powinno pozostać między mną a rodziną.

Czy to oznacza, że podczas pogrzebu kłamiemy?

Nie.

I właśnie dlatego tytuł tego artykułu jest trochę przewrotny, bo nie chodzi w takiej sytuacji o wymyślanie historii,  nie chodzi o przypisywanie komuś cech, których nie miał, i nie chodzi o tworzenie idealnego obrazu zmarłego tylko dlatego, że tak „wypada”.

Chodzi o coś znacznie trudniejszego. O wybór prawdy, którą można wypowiedzieć z szacunkiem.

Bo człowiek jest zawsze bardziej złożony, niż kilka zdań, które można o nim powiedzieć.  W takich sytuacjach można opowiedzieć o jego pracy, pasjach, poczuciu humoru, ważnych miejscach, rodzinnych zwyczajach. Można wspomnieć o muzyce, której słuchał, o kawie, którą pił zawsze w ten sam sposób, o powiedzonku, które powtarzał przez lata.

A czasami można też po prostu powiedzieć: „Ich relacja nie zawsze była łatwa.”

I na tym poprzestać, i to też jest prawda.

Na pogrzebie spotykają się różne historie.

Czasami myślimy o zmarłym jak o jednej osobie, ale dla każdego z bliskich był kimś trochę innym. Dla żony był mężem, dla córki ojcem, dla przyjaciela kompanem, dla kolegi kimś, z kim spędził kilkanaście lat w pracy.

Każda z tych osób zapamiętała inne sytuacje. Jedna osoba może wspominać zmarłego z ogromną czułością, druga może mieć w sobie żal, trzecia może pamiętać przede wszystkim jego poczucie humoru.

Która z tych historii jest prawdziwa?

Wszystkie…

Dlatego dobra laudacja nie zawsze polega na znalezieniu jednej, idealnej wersji człowieka. Czasami polega na tym, żeby pozwolić, aby pojawiło się w niej kilka różnych perspektyw.

Są też rzeczy, których nie trzeba dopowiadać.

To jest moment, w którym bardzo ważne staje się doświadczenie osoby prowadzącej ceremonię, bo można powiedzieć za dużo, można próbować wyjaśnić każdą relację, można opowiedzieć historię, która dla jednej osoby jest ważna, ale dla innej będzie bolesna.

Dlatego czasami najlepszą decyzją jest zostawić coś między wierszami. Nie każda historia potrzebuje zakończenia, nie każda relacja potrzebuje publicznego wyjaśnienia, nie każda prawda potrzebuje sceny.

Moim zadaniem nie jest oceniać człowieka.

Kiedy rodzina powierza mi historię swojego bliskiego, otrzymuję coś bardzo osobistego. Czasami jest to kilkadziesiąt lat wspólnego życia, czasami tylko kilka ważnych wspomnień, czasami relacja pełna miłości, czasami relacja skomplikowana, a  czasami prawie jej nie ma…

Nie jestem od tego, żeby wystawiać zmarłemu ocenę. Nie jestem też od tego, żeby przekonać rodzinę, że powinna pamiętać go inaczej.

Jestem po to, żeby pomóc im znaleźć słowa, z którymi będą mogli stanąć przy jego grobie, a to ogromna różnica.

Najtrudniejsza laudacja nie zawsze jest tą najbardziej wzruszającą.

Czasami najtrudniej napisać tekst wtedy, kiedy nie ma jednej pięknej historii. Kiedy trzeba zachować równowagę, nie idealizować, nie osądzać, nie udawać, a jednocześnie stworzyć pożegnanie, które będzie miało sens.

Wtedy zaczyna się prawdziwa praca nad tekstem, wracam do notatek, przypominam sobie rozmowę. Czasami jedno zdanie trzeba zmienić kilka razy.

Bo podczas ceremonii nie ma przycisku „cofnij”, słowo wypowiedziane nad grobem zostaje…

Więc czy na pogrzebie można kłamać?

Nie, ale można nie powiedzieć wszystkiego.

Można wybrać z całego życia człowieka te historie, które najlepiej oddają jego obecność wśród bliskich. Można mówić prawdę bez okrucieństwa, można zachować dyskrecję bez tworzenia fikcji, można pożegnać człowieka z szacunkiem, nawet jeśli jego życie nie było idealne.

I właśnie na tym polega jedna z najtrudniejszych części mojej pracy.

Nie na napisaniu najpiękniejszej historii, ale takiej, z którą rodzina będzie mogła zostać po zakończeniu ceremonii.

Bo pogrzeb nie zmienia przeszłości. Może jednak pomóc tym, którzy zostali, spojrzeć na nią z odrobiną spokoju.

Kilka słów ode mnie

Każda ceremonia, którą przygotowuję, zaczyna się od słuchania. Nie szukam gotowych zdań, szukam człowieka.

Czasami jest bardzo blisko w opowieściach rodziny. Czasami trzeba go odnaleźć pomiędzy krótkimi odpowiedziami, wspomnieniami, które pojawiają się dopiero po chwili ciszy.

I zawsze pamiętam o jednym: to, że ktoś odszedł, nie oznacza, że musimy opowiedzieć całe jego życie.

Wystarczy opowiedzieć je tak, aby ci, którzy przyszli się pożegnać, mogli rozpoznać w tych słowach kogoś, kogo naprawdę znali.

🤍

Wróciłam z wakacji z telefonem pełnym zdjęć… Morze, słońce, piękne miejsca, chwile, które chciałam zatrzymać na dłużej. I właśnie wtedy pomyślałam o czymś, co bardzo często wraca do mnie podczas rozmów z rodzinami. Co zostaje po człowieku, kiedy zdjęcia przestają być tylko zdjęciami?

Zdjęcia zatrzymują chwilę. Wspomnienia zatrzymują człowieka.

Wakacje mają w sobie coś wyjątkowego…

Robimy zdjęcia niemal odruchowo. Fotografujemy miejsca, ludzi, zachody słońca, wspólne posiłki. Zatrzymujemy chwile, do których chcemy kiedyś wrócić.

Po powrocie przeglądamy setki fotografii i nagle okazuje się, że niektóre z nich znaczą dla nas znacznie więcej niż pozostałe.

Nie dlatego, że są najładniejsze.

Tylko dlatego, że przypominają nam konkretną chwilę, osobę albo emocję.

Czasem wystarczy jedno zdjęcie, żeby przypomnieć sobie czyjś śmiech.

Jedno miejsce, żeby wrócić do wspólnej podróży.

Jedna fotografia, żeby usłyszeć w pamięci czyjś głos.

I właśnie wtedy zdjęcie przestaje być tylko obrazem.

Staje się wspomnieniem.

Podczas rozmów z rodzinami często zaczynamy właśnie od takich wspomnień.

Kiedy przygotowuję świecką ceremonię pogrzebową, nie chcę poznawać człowieka wyłącznie przez daty, miejsca pracy czy najważniejsze wydarzenia z jego życia.

Oczywiście, te informacje są potrzebne, ale same fakty nie opowiadają jeszcze historii człowieka. Dlatego podczas rozmowy z rodziną pytam również o rzeczy znacznie bardziej osobiste.

Jaki był? Co lubił? Co go bawiło? Jak spędzał wolny czas? Jaki był dla swoich dzieci? Czy miał jakieś charakterystyczne powiedzonko? Czego nie mogło zabraknąć w jego codzienności? Jakie wspólne chwile rodzina pamięta najbardziej?

I wtedy bardzo często dzieje się coś niezwykłego. Na początku pojawiają się pojedyncze informacje. A później  historie: „Zawsze robił to…”, „Pamiętam, jak…”, „Uwielbiał…”, „Nigdy nie zapomnę…”, „To było typowe dla niego…”

I właśnie z takich opowieści zaczyna wyłaniać się prawdziwy człowiek.

Nie trzeba przygotowywać życiorysu.

To jedna z rzeczy, które warto wiedzieć przed przygotowaniem ceremonii pogrzebowej.

Rodzina często myśli, że przed spotkaniem z mistrzem ceremonii powinna przygotować wszystkie najważniejsze informacje o zmarłej osobie.

Nie musi. Nie trzeba pisać pięknego życiorysu, nie trzeba układać wszystkiego chronologicznie. Nie trzeba nawet wiedzieć, od czego zacząć. Można opowiedzieć jedną historię. Można wspomnieć o czymś zupełnie drobnym.

Bo czasami właśnie ten drobiazg okazuje się najważniejszy.

Najbardziej osobiste szczegóły często nie mają nic wspólnego z wielkimi wydarzeniami.

W oficjalnym życiorysie może nie znaleźć się informacja o tym, że ktoś każdego ranka pił kawę dokładnie w ten sam sposób, że zawsze zajmował swoje ulubione miejsce przy stole, że miał zwyczaj dzwonić do córki w niedzielę, 

Że znał na pamięć tekst swojej ulubionej piosenki.

Że podczas rodzinnych spotkań opowiadał tę samą historię, że uwielbiał morze, że potrafił rozśmieszyć wszystkich jednym zdaniem.

To nie są informacje, które zwykle pojawiają się w oficjalnych dokumentach.

Ale właśnie one mogą sprawić, że laudacja pogrzebowa przestaje być jedynie opisem życia, a zaczyna być prawdziwym pożegnaniem konkretnego człowieka.

Bo kiedy podczas ceremonii pada zdanie, które wszyscy bliscy doskonale znają, często pojawia się bardzo szczególna reakcja. Uśmiech przez łzy, spojrzenie, ciche westchnienie.

Myśl: „Tak. Dokładnie taki był.”

Dlaczego warto przygotować zdjęcia przed rozmową o ceremonii?

Jeżeli rodzina stoi przed przygotowaniem osobistego pożegnania, warto zebrać kilka rzeczy. Nie po to, żeby stworzyć dokumentację życia. Po to, żeby pomóc sobie przypomnieć człowieka.

Mogą to być:

• zdjęcia z różnych okresów życia,
• fotografie rodzinne,
• zdjęcia z podróży,
• zdjęcia związane z pasjami,
• ulubiona muzyka,
• listy lub zapisane wiadomości,
• drobne pamiątki,
• wspomnienia dzieci, wnuków, rodzeństwa i przyjaciół,
• historie, które przez lata funkcjonowały w rodzinie jako „wasze”.

Nie wszystko musi zostać później wykorzystane podczas ceremonii, i nie powinno.

Najpierw trzeba poznać historię. Dopiero później wybrać z niej to, co naprawdę powinno wybrzmieć podczas pożegnania.

Ceremonia nie musi opowiadać o wszystkim.

To również jest bardzo ważne.

Osobista ceremonia pogrzebowa nie jest konkursem na najdłuższą laudację ani próbą przedstawienia całego życia człowieka w kilkudziesięciu minutach.

Nie chodzi o to, żeby powiedzieć wszystko. Chodzi o to, żeby powiedzieć to, co najważniejsze. Czasem jedna historia mówi o człowieku więcej niż długa lista osiągnięć. Jedno wspomnienie więcej niż kilkanaście dat. Jedno zdanie wypowiedziane przez córkę może powiedzieć więcej niż oficjalny opis całego życia.

Dlatego przygotowanie laudacji pogrzebowej zaczyna się dla mnie nie od pisania. Zaczyna się od słuchania.

A co zostaje po człowieku?

Po powrocie z wakacji mam w telefonie mnóstwo zdjęć. Pewnie jeszcze długo będę je przeglądać. Niektóre zostaną tylko fotografiami pięknych miejsc. Inne za kilka lat będą przypominały mi konkretny dzień, zapach, rozmowę…

I  właśnie dlatego wakacje skłoniły mnie do tej refleksji.

Bo w mojej pracy bardzo często spotykam się z tym samym zjawiskiem. Rodzina przychodzi z fotografiami, z historiami, z drobiazgami. Czasami z jednym zdaniem, które przez lata wydawało się zupełnie nieistotne. A podczas rozmowy okazuje się, że właśnie ono mówi o bliskiej osobie najwięcej.

Człowiek zostaje w pamięci nie tylko na zdjęciach.
Zostaje w opowieściach tych, którzy go kochali.

I właśnie dlatego uważam, że osobiste pożegnanie powinno mieć miejsce na tę prawdziwą historię. Nie tylko na to, co człowiek zrobił., także na to, kim był dla innych.

Jeśli przygotowują Państwo pożegnanie bliskiej osoby.

Nie trzeba od razu wiedzieć, co powiedzieć. Proszę zacząć od wspomnień, od zdjęć, od jednej historii, od tego, co sprawia, że kiedy o tej osobie myślicie, pojawia się uśmiech, wzruszenie albo konkretne wspomnienie. 

Jeśli chcieliby Państwo porozmawiać o świeckiej ceremonii pogrzebowej, przygotowaniu laudacji lub osobistym charakterze pożegnania, zapraszam do kontaktu – jestem tutaj dla Was.

Czasem pierwsza rozmowa nie musi być jeszcze decyzją.

Może być po prostu spokojną rozmową o tym, jak można pożegnać kogoś bliskiego w sposób, który będzie naprawdę jego. 🤍

 

Kilka słów ode mnie

Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego, tworząc między innymi akty zgonu. Od kilku lat projektuję i prowadzę świeckie ceremonie pożegnalne. W każdej z nich najważniejszy jest dla mnie człowiek – jego historia, relacje, wartości i to, co pozostawił w sercach bliskich.

Wiem, że w chwili straty trudno jest znaleźć właściwe słowa. Dlatego podczas rozmowy z rodziną słucham, pytam i staram się dostrzec te drobne szczegóły, które sprawiają, że opowieść o zmarłej osobie staje się prawdziwa i osobista.

Tworzę i prowadzę świeckie ceremonie pogrzebowe w całej Polsce, a także przygotowuję laudacje na pogrzeby wyznaniowe.

Jeśli szukają Państwo spokojnego, osobistego i pełnego szacunku sposobu pożegnania bliskiej osoby, zapraszam do rozmowy.

Magdalena Kunicka-Chabińska
Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej
693 557 955

Zanim zaczęłam prowadzić świeckie ceremonie pogrzebowe, przez 27 lat pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego. Sporządzałam akty zgonu i spotykałam rodziny w pierwszych, bardzo trudnych chwilach po stracie. Dziś, po blisko trzech latach prowadzenia ceremonii i roku własnej działalności, wiem, że właśnie te doświadczenia mają ogromny wpływ na to, jak dziś przygotowuję pożegnania.

Wszystko zaczęło się od pewnego pogrzebu.

Zanim pojawiła się myśl o własnej działalności, była jedna ceremonia. Pogrzeb znajomej. Pamiętam, że bardzo zabolał mnie sposób, w jaki została pożegnana.

Było w tym coś bezosobowego, kilka razy wypowiedziane Jej imię i zakończenie ceremonii.  A przecież za tym wszystkim było całe Jej życie. Byli bliscy, rodzina, przyjaciele.  Były codzienne zwyczaje, rzeczy, które Ją cieszyły, ludzie, których kochała. Wspomnienia, które zostały z tymi, którzy przyszli Ją pożegnać.

I wtedy pojawiła się we mnie myśl: Przecież można pożegnać człowieka inaczej. W tamtym momencie nie wiedziałam jeszcze, że ta myśl kiedyś stanie się moją pracą. 

Urząd Stanu Cywilnego.  Przez 27 lat pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego. Sporządzałam między innymi akty zgonu i miałam kontakt z rodzinami już w pierwszych chwilach po śmierci bliskiej osoby. To doświadczenie nauczyło mnie bardzo dużo. Przede wszystkim tego, że w takich momentach nie potrzeba wielkich słów. Potrzeba spokoju, cierpliwości, uważności. Czasami wystarczy pozwolić komuś mówić w swoim tempie. Czasami trzeba po prostu wysłuchać. I nie traktować tej rozmowy jak kolejnej sprawy do załatwienia.

Dziś, kiedy spotykam się z rodziną przed ceremonią, bardzo często wracam właśnie do tego doświadczenia. Wiem, że po drugiej stronie jest osoba, która nie przyszła tylko „ustalić szczegółów pogrzebu”. Przyszła pożegnać kogoś ważnego.

Potem zaczęły się ceremonie.

Świeckie ceremonie pogrzebowe prowadzę od blisko trzech lat. Przez ostatnie dwa lata pracy w USC równolegle zaczęłam prowadzić ceremonie. To był czas, w którym poznawałam tę pracę od środka. Każda rodzina była inna, każda historia miała swój rytm. Jedni bliscy opowiadali bardzo dużo, inni potrzebowali czasu. Czasami najważniejsza rzecz pojawiała się dopiero pod koniec rozmowy. Bywało, że była to jedna krótka historia, jedno wspomnienie, jedno zdanie, które zmarły powtarzał przez całe życie. I właśnie wtedy  przekonywałam się, że osobistej ceremonii nie da się stworzyć z gotowego wzoru.

Zrobiłam kolejny krok.

Rok temu zdecydowałam się odejść z USC i rozpocząć własną działalność. To była ważna decyzja, nie dlatego, że nagle zaczęłam robić coś zupełnie nowego.

Dlatego, że po latach doświadczeń wiedziałam już, jak chcę tę pracę wykonywać. Mam czas na rozmowę z rodziną, mam przestrzeń na słuchanie, mogę zatrzymać się przy szczególe, mogę wrócić do jednego zdania, mogę przygotować ceremonię od początku, bez gotowego schematu. I właśnie to jest dla mnie bardzo ważne.

Najpierw słucham, dopiero później piszę.

Każda ceremonia zaczyna się od rozmowy. Pytam o życie osoby, którą rodzina chce pożegnać, o jej charakter, o relacje, o rodzinę, o pracę, o rzeczy, które lubiła, o to, czego nie znosiła. Bo to właśnie one często sprawiają, że podczas ceremonii znowu pojawia się ktoś bliski. Nie tylko imię i nazwisko, nie tylko data urodzenia i śmierci. Człowiek. Ktoś, kto miał swoje przyzwyczajenia, poczucie humoru, ulubioną muzykę i własny sposób patrzenia na świat.

To z drobiazgów powstaje osobista ceremonia.

Czasami rodzina opowiada mi, że zmarły zawsze gwizdał podczas pracy w ogrodzie. Innym razem słyszę o porannej kawie wypijanej zawsze w tym samym miejscu. Ktoś wspomina charakterystyczne powiedzonko. Ktoś inny opowiada o tym, jak dziadek zawsze pamiętał o urodzinach wnuków.

To mogą wydawać się drobiazgi., dla mnie nimi nie są. To właśnie z takich szczegółów powstaje opowieść. I dzięki nim rodzina może usłyszeć podczas ceremonii coś, co naprawdę przypomina jej bliską osobę.

Nie ma jednej formy świeckiego pożegnania.

Właśnie dlatego moje ceremonie nie wyglądają zawsze tak samo. Jedna rodzina chce, żeby zabrzmiała muzyka, którą zmarły naprawdę lubił. Inna chce, żeby wybrzmiał list napisany przez bliskich. Czasami podczas ceremonii znajduje się miejsce na modlitwę. Innym razem rodzina wybiera chwilę ciszy.

Moje ceremonie mają często bardziej ekumeniczny charakter, bo nie wszyscy członkowie rodziny muszą mieć takie same przekonania. Można być osobą wierzącą i uczestniczyć w świeckiej ceremonii, można potrzebować modlitwy, można potrzebować ciszy. Można po prostu chcieć być blisko swoich bliskich.

Dla mnie ważne jest, żeby w ceremonii znalazło się miejsce na to, co naprawdę ma znaczenie dla rodziny.

Ceremonia zaczyna się dużo wcześniej niż przy urnie.

Kiedy stoję przy urnie albo trumnie, rodzina widzi tylko końcowy efekt mojej pracy. Nie widzi notatek, nie widzi materiałów, które czytam, nie widzi kolejnych wersji tekstu, nie widzi chwil, kiedy wracam do jednego zdania i zastanawiam się, czy właśnie tak powinno zabrzmieć. Nie widzi również tego, że czasami po rozmowie z rodziną jeszcze długo myślę o usłyszanej historii. Bo chcę ją opowiedzieć dobrze, nie efektownie. Prawdziwie.

W tej pracy nie wystarczy dobrze mówić.

Można mieć dobry głos, można mówić płynnie, można dobrze czuć się przed publicznością. Ale ceremonia pogrzebowa wymaga czegoś więcej.

Trzeba umieć słuchać, umieć rozmawiać z rodziną, wiedzieć, kiedy zadać kolejne pytanie. I kiedy już go nie zadawać. Tego doświadczenia nie zdobywa się wyłącznie podczas samej ceremonii. Buduje się je podczas kolejnych spotkań z ludźmi.

Dlaczego ważne jest dla mnie doświadczenie z USC?

Bo zanim zaczęłam pisać laudacje, przez lata spotykałam rodziny, które właśnie straciły bliską osobę. Zanim zaczęłam mówić o życiu zmarłych podczas ceremonii, przez lata miałam kontakt z dokumentami, które formalnie potwierdzały ich śmierć. Akty zgonu mówiły o końcu życia.

Dziś podczas ceremonii opowiadam o tym, co było przed nim. O człowieku, jego historii, o tym, co pozostaje w pamięci najbliższych. I właśnie w tym miejscu spotykają się moje dwa doświadczenia zawodowe.

Zaufanie rodziny i zaufanie zakładu pogrzebowego.

Wiele rodzin trafia do mnie z polecenia zakładu pogrzebowego. I wiem, co to oznacza. Kiedy zakład poleca mnie rodzinie, nie przekazuje jej tylko numeru telefonu. Przekazuje mi swoje zaufanie.

Dlatego bardzo poważnie traktuję tę odpowiedzialność. Zakład pogrzebowy zajmuje się swoją częścią organizacji pogrzebu. Ja odpowiadam za przygotowanie i prowadzenie ceremonii. Każdy ma swoją rolę,  ale rodzina powinna mieć poczucie, że wszystko tworzy jedną całość, że ktoś nad tym czuwa, że nie musi sama pilnować każdego szczegółu. I że w tym trudnym dniu może po prostu być ze swoimi bliskimi.

Dziś wiem, dlaczego robię to właśnie tak.

Kiedy patrzę na swoją drogę, widzę kilka ważnych etapów. 27 lat pracy w USC, kontakt z rodzinami, akty zgonu, pierwsze ceremonie, blisko trzy lata prowadzenia świeckich pogrzebów. I wreszcie decyzja o odejściu z USC i rozpoczęciu własnej działalności. Ale najważniejsza pozostaje dla mnie ta pierwsza myśl: „Przecież można pożegnać człowieka inaczej.”

Dlatego podczas ceremonii staram się stworzyć przestrzeń, w której bliska osoba nie znika za datami i oficjalnymi faktami, bo pożegnanie powinno być o życiu, o tym co zostało w sercach najbliższych.

Kilka słów ode mnie.

Nie wiem, czy gdybym wtedy, wiele lat temu, usłyszała, że będę prowadzić świeckie ceremonie pogrzebowe, uwierzyłabym w to. Wiem natomiast, że dziś nie zamieniłabym tej pracy na żadną inną. Każda ceremonia przypomina mi, dlaczego jestem właśnie w tym miejscu. 

Żeby pożegnanie nie było tylko końcem formalności. Żeby za słowami „ostatnie pożegnanie” naprawdę kryło się czyjeś życie.

I żeby rodzina mogła usłyszeć historię osoby, którą kochała, opowiedzianą z szacunkiem, czułością i prawdą.

 

Nie każda rodzina potrzebuje pożegnania w obecności wielu osób. Czasem ostatnia ceremonia może być cicha, kameralna i przeżywana wyłącznie przez najbliższych. Świecka ceremonia pogrzebowa może wyglądać właśnie tak.

Są pożegnania, na które przychodzi kilkadziesiąt, a czasem nawet kilkaset osób.

Są też takie, podczas których obecnych jest tylko kilka osób.

I jedno nie jest bardziej godne od drugiego.

Bo liczba uczestników nie mówi nic o tym, jak bardzo ktoś był kochany.

Czasem osoba zmarła sama życzy sobie, aby jej ostatnie pożegnanie odbyło się w bardzo wąskim gronie. Bez dużej uroczystości, bez tłumu znajomych, bez rozbudowanej oprawy. Tylko z tymi, którzy byli jej najbliżsi.

I takie życzenie należy uszanować.

Czy świecka ceremonia może odbyć się tylko przy grobie?

Oczywiście.

Nie ma jednego scenariusza świeckiej ceremonii pogrzebowej. Można rozpocząć ją w kaplicy, można przeprowadzić ją w innym miejscu, a można też rozpocząć od konduktu i wszystkie słowa pożegnania wypowiedzieć już przy grobie.

Tak wyglądała jedna z ostatnich ceremonii, które prowadziłam.

Krzysztof chciał, aby jego pożegnanie było kameralne. Wzięli w nim udział wyłącznie jego najbliżsi.

Ceremonia rozpoczęła się od konduktu. Później wszystko odbyło się przy grobie.

Bez pośpiechu. Bez niepotrzebnego rozbudowywania tego, co miało być proste. Było kilka najbliższych osób i historia życia, którą wspólnie znali najlepiej.

I właśnie w takiej kameralnej ceremonii szczególnie dobrze widać, czym może być świeckie pożegnanie.

Nie chodzi o gotowy schemat. Chodzi o to, żeby znaleźć właściwy sposób na pożegnanie właśnie tej osoby.

Nie potrzeba wielu elementów, żeby ceremonia była osobista

Czasami myślimy, że osobista ceremonia musi mieć wiele wyjątkowych elementów.

Nie musi. Czasem wystarczy jedna melodia.

Podczas pożegnania Krzysztofa jego syn osobiście puścił ulubiony utwór taty.

Dla kogoś z zewnątrz byłaby to po prostu muzyka. Dla rodziny był to moment, w którym w jednej chwili spotkało się kilka rzeczy: wspomnienie, bliskość, miłość i tęsknota.

Takich gestów nie da się zaplanować według gotowej listy. One wynikają z rozmowy z rodziną.

Dlatego przygotowując ceremonię, pytam nie tylko o daty i najważniejsze wydarzenia z życia. Pytam również o to, jaka muzyka towarzyszyła zmarłemu, co lubił, co było dla niego ważne, jakie miał przyzwyczajenia, powiedzonka, pasje.

Bo właśnie w tych szczegółach kryje się najwięcej.

Ostatnie pożegnanie może być zgodne z wolą osoby zmarłej

Jeżeli ktoś za życia powiedział swojej rodzinie, jak chciałby być pożegnany, warto tych słów wysłuchać.

Może chciał kameralnej ceremonii. Może nie chciał przemówień wielu osób.  Może zależało mu na konkretnej muzyce. Może chciał, żeby przy jego grobie była tylko najbliższa rodzina.

A może pozostawił po prostu ogólne życzenie, żeby wszystko odbyło się spokojnie i bez rozgłosu.

Każda z tych informacji jest ważna.

Rodzina nie musi zastanawiać się, jak wygląda „właściwy” pogrzeb. Warto raczej zadać sobie inne pytanie: Jak powinno wyglądać pożegnanie tej konkretnej osoby?

Kameralna ceremonia nie oznacza chłodnej ceremonii

Wręcz przeciwnie.

Kiedy przy grobie stoi tylko kilka osób, każde słowo ma swoją wagę. Każdy gest jest zauważalny. Nie trzeba mówić do dużej grupy. Można mówić przede wszystkim do tych, którzy naprawdę znali zmarłego.

To jest bardzo intymne doświadczenie. Czasem rodzina potrzebuje ciszy. Czasem muzyki. Czasem kilku zdań, które przypomną najważniejsze momenty wspólnego życia.

A czasem potrzebuje po prostu tego, żeby wszystko odbyło się dokładnie tak, jak życzyła sobie osoba zmarła.

I to również jest piękne pożegnanie.

Nie ma jednej dobrej formy pożegnania

W swojej pracy spotykam bardzo różne rodziny i bardzo różne historie.

Jedni potrzebują obecności wielu osób. Chcą, żeby przy grobie pojawili się przyjaciele, dalsza rodzina, sąsiedzi, współpracownicy. Inni wolą ciszę i kilka najbliższych osób.

Nie ma tutaj lepszego ani gorszego rozwiązania.

Jest tylko rozwiązanie, które bardziej pasuje do danej rodziny i do osoby, którą żegnamy.

Dlatego świecka ceremonia pogrzebowa może być zarówno bardzo kameralna, jak i bardzo rozbudowana.

Może mieć wiele elementów albo tylko kilka.

Może odbyć się w kaplicy, w innym miejscu lub przy grobie.

Może rozpocząć się konduktem.

Może być pełna muzyki albo prawie zupełnie cicha.

Najważniejsze, żeby miała sens dla tych, którzy zostają. I żeby była zgodna z tym, kim była osoba, którą żegnamy.

Krzysztof odszedł tak, jak chciał. W gronie najbliższych. Była muzyka, był kondukt, były słowa i wspomnienia. Był też bardzo osobisty gest jego syna.

Ktoś postronny, mógłby powiedzieć, że to niewiele. A jednak wystarczająco, żeby to pożegnanie było naprawdę ich.

Bo czasami właśnie w prostocie jest najwięcej bliskości.

Jeżeli zastanawiają się Państwo, jak może wyglądać świecka ceremonia pogrzebowa bliskiej osoby, zapraszam do rozmowy. Możemy wspólnie zastanowić się, jaka forma będzie dla Państwa właściwa i jak stworzyć pożegnanie zgodne z życiem, charakterem i wolą osoby zmarłej.

Nie ma dwóch takich samych życiorysów. Dlatego nie ma też dwóch takich samych pożegnań.

Są sytuacje, które zostają z nami na zawsze. Nie dlatego, że zmieniają nasze życie. Dlatego, że zmieniają sposób, w jaki patrzymy na drugiego człowieka. Ostatnie dni były właśnie takim doświadczeniem.

Na co dzień spotykam rodziny w jednym z najtrudniejszych momentów ich życia. Prowadząc świeckie ceremonie pogrzebowe, widzę, jak ogromne znaczenie mają słowa, sposób ich wypowiedzenia i zwykła ludzka obecność.

Przez lata nauczyłam się jednego. Empatia nie rozwiązuje wszystkich problemów. Nie zmienia diagnozy. Nie zastępuje wiedzy ani doświadczenia. Ale potrafi zmienić to, jak człowiek przechodzi przez najtrudniejsze chwile swojego życia.

Ostatnie dni pokazały mi  to z ogromną siłą !

Nie opiszę całej historii. Chcę uszanować prywatność bardzo bliskiej mi osoby.

Ale chcę opowiedzieć o uczuciu, które towarzyszy wielu rodzinom, o bezradności.

Nie ma nic trudniejszego niż patrzenie na cierpienie kogoś, kogo się kocha. Jeszcze trudniej jest wtedy, gdy ma się poczucie, że ten głos nie wybrzmiewa wystarczająco mocno. Że kolejne prośby o ponowną ocenę sytuacji pozostają bez odpowiedzi, której się oczekuje.

Rodzina nie przychodzi do szpitala po to, by podważać decyzje lekarzy. Nie przychodzi po to, by stawiać diagnozy.

Przychodzi dlatego, że zna swoją bliską osobę. Wie, jak znosi ból. Wie, kiedy mówi „bardzo boli”, choć przez całe życie zaciskała zęby. Wie, kiedy jej organizm wysyła sygnały, że dzieje się coś bardzo poważnego.

To nie jest wiedza medyczna. To wiedza płynąca z codziennego życia, w którą warto się wsłuchać.

Pacjent to nie numer sali

Jest jeszcze jedna rzecz, która nie daje mi spokoju.

W trakcie pobytu w szpitalu kilkakrotnie usłyszeliśmy, że oddział, na którym leżała bliska mi osoba, jedynie udostępnia łóżka innemu oddziałowi.

Być może była to wyłącznie informacja organizacyjna. Być może nie kryło się za nią nic więcej. Ale z perspektywy rodziny takie słowa mają zupełnie inny ciężar. Bo pacjent nie zastanawia się, który oddział odpowiada za jego łóżko. Nie analizuje struktury organizacyjnej szpitala.

On po prostu cierpi.

I chce mieć poczucie, że jest pod opieką, że jego obecność nie jest problemem, że nie przeszkadza, że ma prawo poprosić o pomoc.

Dla człowieka leżącego na szpitalnym łóżku nie ma znaczenia nazwa oddziału, zwłaszcza gdy to wciąż jest ten sam szpital. To wciąż miejsce, do którego trafił z nadzieją, że zostanie zaopiekowany.

Empatia nie podważa kompetencji

Bardzo często słyszymy, że lekarze i pielęgniarki pracują pod ogromną presją. To prawda. Ich praca wymaga wiedzy, odpowiedzialności i odporności psychicznej.

Nie oczekuję nieomylności. Bo nie ma nieomylnych ludzi.

Ale oczekuję czegoś, co nie wymaga dodatkowych pieniędzy, nowoczesnego sprzętu ani kolejnych procedur.

Uważnego wysłuchania.

Empatia nie polega na tym, że zawsze przyznamy pacjentowi rację. Polega na tym, że potraktujemy jego słowa poważnie. Że wysłuchamy również rodziny.

Bo ona często dostrzega coś, czego jeszcze nie pokaże wynik ogólnego badania.

To nie jest podważanie autorytetu lekarza. To uzupełnienie obrazu.

Dwa oddziały. Ten sam szpital. Dwa zupełnie różne doświadczenia.

To, co najbardziej zapadło mi w pamięć, wydarzyło się już później, kiedy bliska mi osoba po opanowaniu sytuacji zagrożenia życia, trafiła pod opiekę innego oddziału.

I nagle wszystko wyglądało inaczej. Spokojna rozmowa, życzliwość, poczucie bezpieczeństwa.

To był ten sam szpital. A jednak doświadczenie było zupełnie inne.

To pokazuje, że empatia nie zależy od budynku. Nie zależy od sprzętu. Nie zależy od procedur.

Zależy od ludzi.

Od tego, jak rozmawiamy, jak odpowiadamy, jak reagujemy na lęk drugiego człowieka.

Czasem wystarczy jedno pytanie

Nie wiem, ilu pacjentów każdego dnia mówi: „Coś jest nie tak.” Nie wiem, ilu bliskich próbuje zwrócić uwagę personelu na niepokojące objawy.

Ale wiem jedno.

Nikt nie mówi tego dla własnej wygody. Za każdą taką prośbą stoi ogromny strach o życie bliskiego człowieka, miłość, bezradność.

I nadzieja, że ktoś jeszcze raz spojrzy na pacjenta. Może zleci jedno dodatkowe badanie. A może po prostu usiądzie na chwilę obok i powie: „Słyszę Panią. Sprawdzimy to.”

Czasami właśnie od takich słów zaczyna się poczucie bezpieczeństwa.

Na zakończenie

Nie napisałam tego artykułu po to, by kogokolwiek oskarżać. Napisałam go z nadzieją, że przeczyta go ktoś, kto pracuje w ochronie zdrowia. Lekarz, pielęgniarka, ratownik medyczny, student medycyny.

I następnym razem, gdy pacjent lub jego bliscy powiedzą: 

„Coś jest nie tak….zatrzyma się na chwilę.

Bo empatia nie zastępuje wiedzy.

Nie zastępuje doświadczenia.

Nie zastępuje medycyny.

Ale może sprawić, że ktoś zostanie wysłuchany na czas.

A czasem właśnie od tego zaczyna się ratowanie ludzkiego życia…

 

Podczas pierwszej rozmowy z rodziną często słyszę pytanie: „Czy skoro nie będzie ceremonii religijnej, musimy od razu spotkać się przy grobie?”

Odpowiedź brzmi: nie zawsze.

Wiele osób jest przekonanych, że świeckie pożegnanie może odbyć się wyłącznie przy grobie. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. W rzeczywistości w wielu przypadkach ceremonia może zostać przeprowadzona również w kaplicy cmentarnej.

Kaplica nie jest zarezerwowana wyłącznie dla ceremonii religijnych.

W wielu miastach kaplice cmentarne są miejscem, w którym mogą odbywać się również świeckie ceremonie pogrzebowe. Wszystko zależy od regulaminu konkretnego cmentarza oraz możliwości organizacyjnych zarządcy.

Oznacza to, że rodzina może pożegnać Bliską Osobę w spokojnej, zamkniętej przestrzeni, zanim kondukt uda się na miejsce pochówku.

Dlaczego wiele rodzin wybiera kaplicę?

Kaplica daje poczucie większego spokoju i intymności.

To miejsce, w którym wszyscy mogą usiąść, wsłuchać się w opowieść o życiu Bliskiej Osoby, wysłuchać wybranej muzyki i po prostu przeżywać tę chwilę razem.

Nie ma pośpiechu, hałasu ani konieczności stania przez całą ceremonię. Szczególnie doceniają to osoby starsze oraz rodziny, które spodziewają się licznego grona uczestników.

Dzięki temu pożegnanie staje się bardziej skupione na wspomnieniach i życiu osoby, którą żegnamy.

A jeśli kaplica nie jest dostępna?

Nie oznacza to, że świecka ceremonia będzie mniej piękna czy mniej uroczysta.

Pożegnanie może odbyć się bezpośrednio przy grobie lub przy miejscu złożenia urny. Najważniejsze nie jest miejsce, lecz atmosfera ceremonii, słowa wypowiedziane podczas pożegnania i możliwość godnego uczczenia życia Bliskiej Osoby.

Każda ceremonia jest przygotowywana indywidualnie, dlatego zawsze warto wcześniej omówić wszystkie możliwości.

Warto zapytać

Rodziny bardzo często nie wiedzą, jakie mają możliwości. Tymczasem już podczas pierwszej rozmowy można wspólnie ustalić miejsce ceremonii, jej przebieg, muzykę oraz wszystkie elementy, które sprawią, że pożegnanie będzie zgodne z wolą zmarłego i oczekiwaniami najbliższych.

To właśnie podczas takiego spotkania rozmawiamy również o tym, czy ceremonia może odbyć się w kaplicy, czy lepszym rozwiązaniem będzie pożegnanie przy grobie oraz jakie możliwości daje konkretny cmentarz.

Jeżeli chcą Państwo dowiedzieć się, jak wygląda pierwsza rozmowa i czego można się podczas niej spodziewać, zapraszam do przeczytania artykułu poświęconego temu tematowi. To właśnie wtedy wspólnie szukamy najlepszego sposobu na przygotowanie osobistego i godnego pożegnania.

Nie trzeba znać wszystkich odpowiedzi. Wystarczy zadać pytanie.

Nie ma dwóch takich samych życiorysów. Dlatego nie ma też dwóch takich samych pożegnań.

Kilka słów ode mnie

Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego, gdzie każdego dnia spotykałam się z historiami zapisanymi w aktach urodzeń, małżeństw i zgonów. To doświadczenie nauczyło mnie, że za każdym dokumentem stoi przede wszystkim człowiek i jego życie.

Od prawie trzech lat, jako Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej, tworzę autorskie ceremonie pożegnalne oparte na rozmowach z rodziną, wspomnieniach i wartościach, które były ważne dla osoby zmarłej. Wierzę, że dobrze przygotowane pożegnanie pomaga nie tylko godnie zakończyć pewien etap, ale również pozostawia bliskim poczucie, że powiedzieli wszystko, co było najważniejsze.

Jeżeli chcą Państwo porozmawiać o organizacji świeckiej ceremonii pogrzebowej lub mają pytania dotyczące jej przebiegu, zapraszam do kontaktu.

Magdalena Kunicka-Chabińska
Świeckie Ceremonie Pogrzebowe

📞 693 557 955

 

Najczęściej nie zaczyna się od opowieści o zmarłej osobie. Zaczyna się od ciszy. Od niepewności. Od zdania, które słyszę bardzo często:

„Nie wiem, od czego zacząć…”

I właśnie wtedy rozpoczyna się najważniejsza część przygotowań do świeckiej ceremonii pogrzebowej.

Nie oczekuję gotowej historii.

Wiele osób przed pierwszym spotkaniem obawia się, że będzie musiało przygotować szczegółowy życiorys, pamiętać wszystkie daty albo od razu opowiedzieć o całym życiu Bliskiej Osoby.

To naturalne. Tymczasem pierwsza rozmowa wygląda zupełnie inaczej. Nie ma pośpiechu, nie ma oceniania, nie ma dobrych ani złych odpowiedzi.

Jest czas i przestrzeń na wspomnienia.

Nie pytam wyłącznie o to, gdzie ktoś pracował albo kiedy przeszedł na emeryturę. Znacznie bardziej interesuje mnie to, jaki był. Co sprawiało mu radość. Jakim był mężem, żoną, mamą, tatą, babcią czy dziadkiem. Za co bliscy będą tęsknić najbardziej.

Bo właśnie z takich opowieści rodzi się ceremonia.

Czasem najważniejsze zdanie pojawia się po godzinie

Zdarza się, że przez dłuższą chwilę rozmawiamy spokojnie o codzienności. A potem nagle ktoś mówi:

„Wie Pani… właśnie przypomniała mi się jedna historia.”

To często ten moment zmienia wszystko. Nie wielkie wydarzenia, nie daty, nie tytuły. Tylko drobny gest, rodzinny zwyczaj, ulubiona piosenka czy powiedzenie, które wszyscy pamiętają.

To właśnie takie szczegóły sprawiają, że ceremonia staje się prawdziwie osobista.

Ta rozmowa ma jeszcze jeden cel.

Oczywiście przygotowujemy ceremonię. Ale bardzo często dzieje się coś jeszcze. Rodzina po raz pierwszy od wielu dni może spokojnie usiąść i opowiedzieć o Człowieku, którego kochała. Bez formalności, bez pośpiechu, bez konieczności tłumaczenia swoich emocji.

Nie raz słyszałam po spotkaniu: „Ta rozmowa była nam bardzo potrzebna.”

To jedne z najważniejszych słów, jakie mogę usłyszeć.

Nie trzeba wiedzieć, od czego zacząć.

Jeżeli stoją Państwo przed organizacją świeckiej ceremonii pogrzebowej i zastanawiają się, czy będą potrafili opowiedzieć historię Bliskiej Osoby, proszę pamiętać o jednym.

Nie muszą Państwo mieć przygotowanych odpowiedzi. Nie muszą Państwo układać przemówienia. Nie muszą Państwo pamiętać każdego szczegółu.

Od tego właśnie jest pierwsza rozmowa.

To ona pozwala wspólnie odnaleźć wspomnienia, które później staną się pięknym i godnym pożegnaniem.

---

Kilka słów ode mnie

Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego, tworząc między innymi akty zgonu. Od kilku lat projektuję i prowadzę świeckie ceremonie pożegnalne, wierząc, że każda historia zasługuje na uważność, szacunek i dobre słowa.

Nie korzystam z gotowych scenariuszy. Każdą laudację tworzę od początku, wsłuchując się w opowieści najbliższych i z szacunkiem oddając to, kim była żegnana osoba.

Jeżeli stoją Państwo przed organizacją świeckiej ceremonii pogrzebowej i chcieliby porozmawiać o jej przebiegu, zapraszam do kontaktu.

Magdalena Kunicka-Chabińska
Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej

📞 693 557 955

Nie ma dwóch takich samych życiorysów. Dlatego nie ma też dwóch takich samych pożegn

Nie opowiadają o mistrzu ceremonii. Opowiadają o tym, co przeżyły rodziny i dlaczego warto je przeczytać, zanim podejmiesz jedną z najważniejszych decyzji.

Są decyzje, których nikt nie chce podejmować.

A jednak przychodzi taki dzień. Telefon z informacją o śmierci bliskiej osoby.  Pierwsza rozmowa z zakładem pogrzebowym, formalności, dokumenty, kwiaty.

I nagle pojawia się pytanie, którego jeszcze kilka dni wcześniej większość osób nigdy sobie nie zadawała.

Komu powierzyć poprowadzenie ostatniego pożegnania?

Dla wielu rodzin jest to pierwsza taka sytuacja w życiu. Nie wiedzą, czym różni się świecka ceremonia od tradycyjnej, na czym polega praca mistrza ceremonii ani czego mogą oczekiwać od osoby, która stanie przed nimi w jednym z najtrudniejszych dni.

Dlatego zaczynają szukać. Czytają strony internetowe, porównują oferty, przeglądają zdjęcia, a później… przechodzą do zakładki z opiniami.

I właśnie wtedy dzieje się coś bardzo ciekawego, na początku większość osób patrzy na liczbę gwiazdek, po chwili zaczyna czytać, jedną opinię, drugą…

I nagle okazuje się, że przestają interesować ich oceny.

Zaczynają szukać odpowiedzi na zupełnie inne pytania. Czy ta osoba naprawdę potrafi zrozumieć rodzinę?. Czy będzie umiała opowiedzieć o życiu mojego taty? Mojej mamy? Mojego męża? Czy stworzy atmosferę, w której będzie można godnie pożegnać ukochaną osobę?

Na te pytania nie odpowie najpiękniejsza strona internetowa. Nie odpowie eleganckie zdjęcie, nie odpowie nawet opis usług.

Odpowiadają na nie Ci, którzy już tę drogę przeszli.

Dlatego pokazuję na tej stronie opinie pozostawione przez rodziny po prowadzonych przeze mnie ceremoniach, nie po to, żeby policzyć pochwały.

Ale po to, żeby pokazać, co naprawdę zapamiętują ludzie, kiedy wracają myślami do dnia pożegnania.

I odkryłam coś, czego wcześniej sama nie dostrzegałam. Nikt nie oceniał długości ceremonii. Nikt nie wspominał o mikrofonie, muzyce czy scenariuszu. 

Za to niemal w każdej opinii powracały te same słowa.

Spokój, bezpieczeństwo, empatia, godność, szacunek, uważność.

To właśnie one stały się bohaterami tych historii.

Bo kiedy kończy się ceremonia, rodzina nie pamięta każdego wypowiedzianego zdania. Pamięta przede wszystkim to, jak się wtedy czuła.

I właśnie dlatego warto czytać opinie. Nie po to, by znaleźć osobę z największą liczbą pięciu gwiazdek. Ale po to, by usłyszeć głosy ludzi, którzy byli dokładnie tam, gdzie dziś być może jesteś Ty.

---

„Ojciec byłby zadowolony.”

„Ceremonia przeprowadzona przez Panią Magdalenę z pełną klasą (…). Nawet jeśli zmarły nie był osobą krystaliczną, laudacja została wygłoszona z gracją i szacunkiem. (…) Ojciec byłby zadowolony. Bez zastrzeżeń.” — Patryk, opinia opublikowana w wizytówce Google

To jedno zdanie zatrzymało mnie na dłużej. Nie dlatego, że jest pochwałą, ale dlatego, że pokazuje coś znacznie głębszego.  Każda rodzina, niezależnie od tego, czy organizuje pogrzeb religijny czy świecki, nosi w sobie podobne pragnienie, aby po zakończeniu ceremonii móc powiedzieć:

„Zrobiliśmy wszystko najlepiej, jak potrafiliśmy.”

To wcale nie oznacza, że pożegnanie musi być idealne, nie ma idealnych ceremonii. Tak samo jak nie ma idealnych życiorysów. Są za to prawdziwe historie, historie ludzi, którzy mieli swoje zalety, słabości, sukcesy i błędy.  Dlatego tak bardzo poruszyły mnie słowa Patryka. Napisał wprost, że jego tata nie był osobą idealną. I właśnie dlatego tak ważne było dla niego, aby podczas ostatniego pożegnania nie stworzyć pomnika, lecz opowiedzieć o Człowieku. Z szacunkiem, z wyczuciem, bez oceniania.

Bo godna ceremonia nie polega na przemilczaniu trudniejszych rozdziałów życia. Polega na tym, by dostrzec Człowieka z całą Jego historią. Bez odbierania mu godności, bez upiększania, ale również bez osądzania. Myślę, że właśnie dlatego ostatnie zdanie tej opinii ma tak wielką siłę. „Ojciec byłby zadowolony.” Trudno wyobrazić sobie piękniejszą ocenę ostatniego pożegnania.

Kiedy brakuje słów

„Ogromne podziękowania dla Pani Magdaleny, która w sposób cudowny i adekwatny potrafi ubrać w słowa to, czego rodzina, w tak trudnym momencie, nie byłaby w stanie wyrazić o zmarłym.” — Bogumiła, opinia opublikowana w wizytówce Google

To chyba jedno z najtrudniejszych zadań podczas przygotowywania świeckiej ceremonii pogrzebowej, nie napisanie laudacji, nie poprowadzenie uroczystości. Najtrudniejsze jest znalezienie słów wtedy, kiedy rodzinie tych słów po prostu brakuje. Bo śmierć bardzo często odbiera możliwość spokojnego opowiadania. Najbliżsi wiedzą o zmarłym wszystko. Pamiętają wspólne wakacje, rodzinne święta, ulubione powiedzenia, drobne gesty i codzienne rytuały. Pamiętają charakterystyczny śmiech, zapach perfum, sposób, w jaki nalewał herbatę albo poprawiał okulary. Ale kiedy próbują o tym opowiedzieć, często pojawia się cisza. Nie dlatego, że nie mają wspomnień, wręcz przeciwnie, mają ich tak wiele, że trudno wybrać te najważniejsze. Do tego dochodzą emocje, łzy, zmęczenie, niedowierzanie. 

I nagle okazuje się, że historie, które przez lata żyły w rodzinie, nie potrafią wydostać się na zewnątrz. Właśnie wtedy zaczyna się prawdziwa praca nad ceremonią. Nie polega ona na dopisywaniu pięknych zdań, nie polega na tworzeniu wzruszających historii. Polega na uważnym słuchaniu, na zadawaniu pytań., czasem bardzo prostych. Jaki był? Co lubił robić? Z czego zawsze się śmialiście? Za czym będziecie najbardziej tęsknić?

I bardzo często odpowiedź przychodzi dopiero po chwili. Najpierw jest jedno zdanie, potem drugie. Za chwilę ktoś przypomina sobie zabawną historię z dzieciństwa. Ktoś inny dodaje wspomnienie z wakacji. Jeszcze ktoś opowiada o czymś, o czym od lat nikt nie mówił.

Nagle okazuje się, że zamiast kilku pojedynczych wspomnień powstaje opowieść. Nie idealna, nie wygładzona, ale prawdziwa. Taka, w której bliscy odnajdują swojego tatę, mamę, męża, żonę czy dziadków.

I właśnie wtedy słowa zaczynają mieć znaczenie. Nie dlatego, że są piękne, ale dlatego, że są prawdziwe.

Dlatego zdanie napisane przez Panią Bogumiłę porusza mnie tak bardzo. Bo nie mówi o dobrze napisanym tekście, mówi o zaufaniu. O chwili, w której rodzina oddaje komuś swoje wspomnienia z nadzieją, że zostaną opowiedziane z szacunkiem i czułością.

Myślę, że właśnie dlatego świecka ceremonia pogrzebowa nie jest gotowym scenariuszem, który można powtórzyć. Każda powstaje od początku, z  rozmów, ze wspomnień, i z miłości, która choć po śmierci przybiera inną formę, nadal pozostaje obecna. Bo kiedy podczas ceremonii padają słowa, których najbliżsi sami nie potrafili wypowiedzieć, bardzo często nie słyszę po uroczystości: „To było piękne.”

Słyszę coś znacznie ważniejszego: „To był dokładnie nasz tata.” albo: „To była cała mama.”

I myślę, że nie ma większego komplementu dla osoby, która ma zaszczyt opowiedzieć historię czyjegoś życia.

Każda opinia to czyjaś historia

Każda z przytoczonych tutaj opinii powstała już po zakończeniu ceremonii. W chwili, gdy opadły największe emocje, a rodziny mogły wrócić myślami do dnia pożegnania.

Nie traktuję tych słów jak ocen swojej pracy. Traktuję je przede wszystkim jako świadectwo doświadczeń osób, które znalazły w sobie siłę, aby podzielić się tym, co przeżyły. Czytając je wszystkie, zrozumiałam coś bardzo ważnego.

Rodziny nie zapamiętują perfekcyjnie ułożonych zdań. Nie wspominają scenariusza ceremonii, nie oceniają długości przemówienia.

Piszą o tym, czy czuły się zaopiekowane, czy mogły spokojnie przeżyć ten dzień, czy usłyszały historię swojego taty, mamy, żony, męża, babci lub dziadka opowiedzianą z szacunkiem i czułością.

To właśnie te wartości pozostają w pamięci najdłużej.

Jeśli więc dziś stoisz przed wyborem osoby, która poprowadzi ostatnie pożegnanie, przeczytaj opinie, nie tylko moje. Przeczytaj również doświadczenia rodzin innych mistrzów ceremonii.

Zwróć uwagę nie na liczbę gwiazdek, ale na słowa, które powtarzają się najczęściej. Bo właśnie tam kryje się odpowiedź na pytanie, czego możesz spodziewać się w jednym z najtrudniejszych dni swojego życia. Nie ma dwóch takich samych rodzin, nie ma dwóch takich samych życiorysów, i nie ma dwóch takich samych pożegnań. Dlatego osoba, której powierzysz poprowadzenie ceremonii, nie powinna opowiadać o sobie.

Powinna umieć opowiedzieć historię Człowieka, którego żegnasz.

Kilka słów ode mnie

Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego, tworząc między innymi akty zgonu. Od kilku lat projektuję i prowadzę świeckie ceremonie pożegnalne, wierząc, że każda historia zasługuje na uważność, szacunek i dobre słowa.

Nie korzystam z gotowych scenariuszy. Każdą laudację tworzę od początku, wsłuchując się w opowieści najbliższych i z szacunkiem oddając to, kim była żegnana osoba.

Jeżeli stoją Państwo przed organizacją świeckiej ceremonii pogrzebowej i chcieliby porozmawiać o jej przebiegu, zapraszam do kontaktu.

Magdalena Kunicka-Chabińska
Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej

📞 693 557 955

Czy wszystkie pogrzeby świeckie wyglądają tak samo?

To jedno z pytań, które słyszę najczęściej podczas pierwszych rozmów z rodzinami. Wiele osób wyobraża sobie, że świecka ceremonia ma jeden ustalony scenariusz, który powtarza się podczas każdego pożegnania.

Nic bardziej mylnego.

Dla mnie każda ceremonia zaczyna się od wysłuchania historii. Bo nie ma dwóch takich samych życiorysów. A skoro każdy z nas przeżywa swoje życie inaczej, również pożegnanie powinno być prawdziwe i jedyne w swoim rodzaju.

Każde życie opowiada inną historię.

Miałam zaszczyt poprowadzić świecką ceremonię pożegnania Jana.

Nie chcę opowiadać o szczegółach Jego życia, ponieważ należą one przede wszystkim do Jego bliskich. Mogę jednak napisać, że po raz kolejny utwierdziłam się w przekonaniu, iż najpiękniejsze ceremonie rodzą się z uważnego słuchania.

Podczas rozmów z rodziną poznaję nie tylko daty i najważniejsze wydarzenia. Słyszę opowieści o wspólnych świętach, pierwszych motocyklach, ulubionych piosenkach, rodzinnych żartach, o tym, co wywoływało uśmiech i z czego dana osoba była dumna.

Często do tych wspomnień dołączają przyjaciele, sąsiedzi czy dalsza rodzina. Każdy wnosi do tej historii coś swojego.

I właśnie wtedy zaczyna powstawać ceremonia.

Nie o śmierci. O życiu.

Świecka ceremonia pogrzebowa nie ma gotowego scenariusza.

To jedna z największych różnic między świecką ceremonią a uroczystością opartą na stałym porządku.

Tutaj nie ma tekstów, które powtarzam podczas każdego pożegnania.

Nie ma miejsca na uniwersalne formuły.  Każda laudacja powstaje od początku.

Bywa, że rodzina wybiera ulubioną muzykę zmarłego. Czasami dzieci piszą list do mamy lub taty. Innym razem wnuki dzielą się wspomnieniami albo ktoś z bliskich odczytuje wiersz.

Podczas pożegnania Jana jednym z najbardziej poruszających momentów było odczytanie wiersza przez wybitną aktorkę Panią Martę Klubowicz, bliską zmarłego. Wybrzmiała również piosenka ze słowami jej autorstwa.

Nie dlatego, że taki element powinien znaleźć się podczas każdej ceremonii.  Ale dlatego, że właśnie tego dnia miał swoje miejsce i znaczenie.

Nie tworzę ceremonii według jednego wzoru.

Zdarza się, że rodziny mówią:  „Byliśmy kiedyś na pięknym świeckim pogrzebie. Chcielibyśmy podobnie.”

Doskonale rozumiem te słowa. Każdy z nas szuka punktu odniesienia, zwłaszcza w trudnym czasie żałoby.  Ale zawsze odpowiadam, że inspiracja jest czymś zupełnie innym niż kopiowanie.

Nie przygotowuję dwóch takich samych ceremonii. Nie zmieniam tylko imion i dat. Tworzę opowieść o konkretnym życiu.

Bo to ono jest najważniejsze.

Najpiękniejsze wspomnienia kryją się w drobiazgach.

Nie pytam wyłącznie o szkołę, pracę czy daty. Znacznie bardziej interesuje mnie to, jakim człowiekiem była Osoba Zmarła na co dzień.

Co lubił robić. Jak śmiał się z wnukami. Czy miał swoje powiedzonka. Jaką muzykę włączał podczas rodzinnych spotkań. Czy był tym, który zawsze pomagał sąsiadom. Czy piekł najlepsze ciasto, łowił ryby, naprawiał wszystko, co się zepsuło, albo każdego ranka wychodził na spacer tą samą drogą.

To właśnie takie drobiazgi sprawiają, że podczas ceremonii bliscy uśmiechają się przez łzy.

Bo rozpoznają w tych słowach ukochaną osobę.

Świecka ceremonia to przede wszystkim opowieść o życiu.

Wiele osób obawia się, że świecki pogrzeb będzie chłodny albo zbyt oficjalny.

Tymczasem jest dokładnie odwrotnie. To ceremonia, która daje przestrzeń na wdzięczność, na wspomnienia, na muzykę, która miała znaczenie, na słowa, które naprawdę opisują osobę, którą żegnamy, na chwilę ciszy.

Na uśmiech, na łzy, na wszystko to, co mieści się w dobrze przeżytym życiu.

I właśnie dlatego po zakończeniu wielu ceremonii słyszę od rodzin jedno zdanie:

„To było dokładnie o Nim.”

Nie potrafię wyobrazić sobie piękniejszego podsumowania swojej pracy.

---

Kilka słów ode mnie

Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego, tworząc między innymi akty zgonu. Od kilku lat prowadzę świeckie ceremonie pożegnalne, wierząc, że każda historia zasługuje na uważność, szacunek i dobre słowa.

Nie korzystam z gotowych scenariuszy. Każdą laudację tworzę od początku, wsłuchując się w opowieści najbliższych i z szacunkiem oddając to, kim była żegnana osoba.

Jeżeli stoją Państwo przed organizacją świeckiej ceremonii pogrzebowej i chcieliby porozmawiać o jej przebiegu, zapraszam do kontaktu.

Magdalena Kunicka-Chabińska
Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej
📞 693 557 955

Nie ma dwóch takich samych życiorysów. Dlatego nie ma też dwóch takich samych pożegnań.