Czy pogrzeb musi być wyborem między religijną tradycją a osobistą opowieścią o Człowieku? Nie. Można zachować wyznaniowy charakter ceremonii, a jednocześnie opowiedzieć historię życia osoby, którą żegnamy. Wiele rodzin wciąż nie wie, że ma taką możliwość.
„Gdybyśmy wiedziały o takiej możliwości, chciałybyśmy, żeby również na pogrzebach naszych bliskich ktoś opowiedział o ich życiu”.
Te słowa usłyszałam od dwóch Pań, które podeszły do mnie po zakończeniu ceremonii pogrzebowej. Niedawno same żegnały bliskie osoby. Nie wiedziały, że pogrzeb wyznaniowy można połączyć z osobistą opowieścią o zmarłym.
Poruszyło je to, co usłyszały podczas pożegnania Adama. Spodobał im się sposób, w jaki można opowiedzieć o człowieku, zachowując jednocześnie religijny charakter uroczystości.
Pomyślałam wtedy, że właśnie o tym trzeba mówić częściej.
Bo być może są rodziny, które chciałyby tak pożegnać swoich bliskich, ale nigdy nie dowiedziały się, że mają taki wybór.
Nie każda rodzina chce pogrzebu świeckiego. Ale wiele chce opowiedzieć o swoim bliskim.
Kiedy mówię o świeckich ceremoniach pogrzebowych, czasem spotykam się z przekonaniem, że to rozwiązanie wyłącznie dla osób niewierzących albo takich, które nie chcą obecności księdza podczas pogrzebu.
Tymczasem rodziny są różne. Różne są ich przekonania, potrzeby i wyobrażenia o ostatnim pożegnaniu.
Dla jednych najważniejsza jest modlitwa, obecność kapłana i zachowanie religijnej tradycji. Nie chcą z tego rezygnować.
Jednocześnie chcieliby, aby podczas ceremonii wybrzmiało coś jeszcze.
Historia ich bliskiego.
Kim był poza rolami, które pełnił? Co kochał? Co go cieszyło? Jakie miał pasje, przyzwyczajenia, marzenia? Co sprawiało, że był właśnie taki, a nie inny?
Bo przecież człowiek to nie tylko imię i nazwisko, daty zapisane w dokumentach czy lista osób, które po sobie pozostawił.
To całe życie. Relacje, wspomnienia, drobne gesty, czasem zabawne anegdoty, a czasem doświadczenia, o których wiedzieli tylko najbliżsi.
I o tym również można opowiedzieć podczas pogrzebu wyznaniowego.
Jak wygląda pożegnanie łączące część religijną z osobistą laudacją?
Podczas pożegnania Adama rozpoczęłam ceremonię od opowieści o Jego życiu. Następnie do kaplicy wszedł ksiądz proboszcz, który poprowadził część religijną.
Na tym jednak moja rola się nie skończyła.
Po zakończeniu modlitwy i wystąpienia księdza, już przy grobie, ponownie zabrałam głos, aby dokończyć laudację i opowiedzieć historię Adama.
W ten sposób podczas jednego pożegnania znalazło się miejsce zarówno na modlitwę, jak i na osobistą opowieść o Człowieku.
Nie trzeba było rezygnować z jednej formy na rzecz drugiej.
Każda miała swoje miejsce.
Oczywiście przebieg takiej ceremonii należy zawsze wcześniej uzgodnić z rodziną, zakładem pogrzebowym i kapłanem. Nie ma jednego schematu odpowiedniego dla każdego pogrzebu. Można jednak wspólnie ustalić kolejność wystąpień tak, aby całość była spójna i odpowiadała potrzebom rodziny.
Właśnie na tym polega sens pożegnania łączonego.
Nie na przeciwstawianiu sobie dwóch form, lecz na znalezieniu miejsca dla każdej z nich.
Słowa księdza, których się nie spodziewałam.
Jest jeszcze jeden moment, który szczególnie zapamiętałam z tego pożegnania.
Kiedy zakończyłam swoją część, ksiądz proboszcz rozpoczął wystąpienie od podziękowania za profesjonalną i ciepłą mowę pożegnalną.
Później, w kazaniu, ponownie zwrócił uwagę na przygotowaną przeze mnie opowieść. Wspomniał o niej również na zakończenie ceremonii.
Przyznam szczerze, że nie spodziewałam się takiej reakcji.
Było mi bardzo miło. Przede wszystkim jednak poczułam wdzięczność za otwartość, życzliwe słowa i docenienie mojej pracy w tak ważnym momencie.
Wiem, że każda ceremonia ma swój charakter, a obecność różnych osób i ich ról wymaga wzajemnego szacunku. Dlatego takie spotkania są dla mnie szczególnie cenne.
Pokazują, że można współpracować, słuchać siebie nawzajem i wspólnie stworzyć pożegnanie, w którym jest miejsce zarówno na religijną tradycję, jak i na osobistą historię Zmarłego.
Nie chodzi o to, żeby ktokolwiek ustępował ze swoich przekonań. Chodzi o to, żeby rodzina mogła otrzymać pożegnanie, którego potrzebuje, w granicach uzgodnionych przez wszystkich uczestników.
Jestem wdzięczna księdzu proboszczowi za tę postawę. To był dla mnie ważny gest, który zostanie ze mną na długo.
Po co rodzinie opowieść o życiu zmarłego?
Przez ponad dwie dekady pracowałam w Urzędzie Stanu Cywilnego. Miałam styczność z ważnymi momentami ludzkiego życia, również z formalnościami związanymi ze śmiercią.
Od ponad trzech lat, jako mistrzyni świeckiej ceremonii pogrzebowej, towarzyszę rodzinom podczas ostatniego pożegnania.
Z doświadczenia wiem, jak wiele potrafi zmienić dobrze przygotowana, osobista opowieść.
Nie chodzi w niej o wyliczenie dat, stanowisk, osiągnięć czy rodzinnych powiązań. Nie chodzi też o tworzenie idealnego obrazu człowieka.
Chodzi o prawdę o jego życiu, opowiedzianą z szacunkiem i uważnością.
O tatę, który zawsze miał swoje powiedzonka. O mamę, która potrafiła zebrać całą rodzinę przy jednym stole. O dziadka, który uczył wnuki łowić ryby. O Człowieka, który miał swoje pasje, przyzwyczajenia i poczucie humoru.
To właśnie takie szczegóły sprawiają, że bliscy słuchają i myślą: „Tak, dokładnie taki był”.
Czasem na twarzach pojawia się uśmiech. Czasem łzy. Niekiedy jedno i drugie, niemal w tej samej chwili.
Osobista laudacja nie odbiera powadze pożegnania. Nie sprawia też, że ból po stracie znika.
Pozwala jednak na chwilę wrócić do życia Człowieka, a nie skupiać się wyłącznie na Jego odejściu. Daje rodzinie przestrzeń, by usłyszeć historię, którą sama współtworzyła przez lata wspólnych chwil.
„Gdybyśmy wiedziały wcześniej…”
Wrócę jeszcze do dwóch Pań, które podeszły do mnie po ceremonii.
Ich słowa zostały ze mną, ponieważ obie niedawno żegnały swoich bliskich. Dopiero teraz dowiedziały się, że można połączyć pogrzeb wyznaniowy z osobistą opowieścią o zmarłym.
Pomyślały, że chciałyby mieć taką możliwość również wtedy.
Nie piszę tego, żeby kogokolwiek obwiniać. Wiem, że w czasie żałoby rodziny muszą podejmować wiele decyzji, często w ogromnych emocjach i pod presją czasu.
Nie zawsze wiedzą, o co zapytać. Nie zawsze mają siłę szukać dodatkowych rozwiązań. Często po prostu nie wiedzą, jakie możliwości są dostępne.
Dlatego tak ważna jest rozmowa z zakładem pogrzebowym i przedstawienie rodzinie różnych sposobów pożegnania.
Czasem jedno pytanie może sprawić, że rodzina odkryje rozwiązanie, o którym wcześniej nie pomyślała.
Czy chcieliby Państwo, aby podczas pogrzebu ktoś opowiedział również o życiu Waszego bliskiego?
Nie każda rodzina będzie tego potrzebować. I to jest w porządku.
Ale warto, żeby każda wiedziała, że może o taką możliwość zapytać.
Pogrzeb nie musi być wyborem między wiarą a historią Człowieka.
Nie piszę tego po to, żeby przekonywać kogokolwiek do rezygnacji z religijnej formy pożegnania.
Nie uważam też, że jedna forma jest lepsza od drugiej.
Każda rodzina ma prawo żegnać bliskich zgodnie ze swoimi przekonaniami i potrzebami.
Chciałabym jedynie, aby osoby wybierające pogrzeb wyznaniowy wiedziały, że mogą zapytać również o osobistą laudację. O opowieść przygotowaną na podstawie rozmowy z rodziną, a następnie odczytaną w uzgodnionym miejscu ceremonii.
Od lat przygotowuję takie teksty i odczytuję je podczas pogrzebów wyznaniowych. Wiem, jak ważne są szczegóły, których nie znajdziemy w żadnym oficjalnym dokumencie.
Bo człowiek to znacznie więcej niż data urodzenia i data śmierci.
To wszystko, co wydarzyło się pomiędzy nimi.
To miłość, relacje, wybory, pasje, codzienne przyzwyczajenia i ślady pozostawione w życiu innych.
I o tym również można opowiedzieć podczas ostatniego pożegnania.
Warto wiedzieć, że jest taki wybór.
Jeśli przed Państwem pogrzeb bliskiej osoby i zależy Państwu na zachowaniu religijnego charakteru ceremonii, a jednocześnie chcieliby Państwo, aby wybrzmiała podczas niej osobista historia zmarłego, warto porozmawiać o tym z zakładem pogrzebowym.
Można przygotować laudację i uzgodnić z kapłanem jej odczytanie w odpowiednim momencie ceremonii.
Takie pożegnanie może uwzględniać obie potrzeby: religijną i osobistą.
Jeśli natomiast prowadzą Państwo zakład pogrzebowy, zachęcam, aby wspomnieć rodzinom również o tej możliwości. Nie każda z niej skorzysta, ale dla niektórych może mieć ogromne znaczenie.
Te dwie spotkane Panie powiedziały mi, że chciałyby wiedzieć o niej wcześniej.
Może dzięki tej historii kolejna rodzina dowie się o niej na czas.
Bo można pożegnać Człowieka zgodnie z wiarą, a jednocześnie opowiedzieć historię Jego życia.
I czasem właśnie tego najbardziej potrzeba, kiedy przychodzi nam powiedzieć ostatnie „do widzenia”. 🤍
Magdalena Kunicka-Chabińska
Mistrzyni Świeckiej Ceremonii Pogrzebowej

